Kunst om niet te vergeten

In het kader van Tegen het vergeten gaf kunsthistorica Wilma Gosselink op 31 oktober een lezing over herinneren en herdenken in de beeldende kunst.

Herdenken, waarschuwen, rouwen…

De toehoorders in de Schakel  voerde zij soepel door de kunstgeschiedenis langs uiteenlopende werken die verwijzen naar dood en verlies.

Gestileerde grafmonumenten van de Grieken moesten de argeloze voorbijganger herinneren aan het einde dat ons allen wacht. De dodenmaskers van de Romeinen zijn daarentegen heel concrete herinneringen aan een individu.

Middeleeuwse schilderijen van de kruisiging geven puur verdriet weer. Maar tegelijkertijd schilderden de middeleeuwers  graag het Laatste Oordeel, met de dood als overgang naar het eeuwige. Ze leefden zich vooral uit op het afschrikwekkend gevolg van een zondig leven: een onverbiddelijke verbanning naar een gruwelijke hel.

Met de komst van de fotografie in de 19e eeuw doet een nieuw soort portret z’n intrede. Mensen worden na hun dood gefotografeerd alsof zij nog leven. Dat was een manier om een naaste te kunnen blijven herinneren in een tijd dat alleen bemiddelde mensen zich konden laten portretteren. Het duurde nog ruim 150 jaar voordat men op elk gewenst moment een selfie kon maken!

Herinneren en vergeten

De behoefte aan foto’s om een herinnering levend te houden is heel begrijpelijk als je bedenkt hoe vaak ons geheugen ons in de steek laat. Wilma Gosselink liet werk zien van hedendaagse kunstenaars bij wie de eigen herinnering, of poging tot herinneren, centraal staat. Soms gebruiken zij net als Rietje de Bijl met haar herinneringskastjes concrete voorwerpen, die sterke herinneringen kunnen oproepen. De foto’s die Caroline Luykx maakte van portretten op graven verwijzen juist naar het vervagen van iets dat stevig vastgelegd leek te zijn.

Objecten

Op deze avond konden de aanwezigen ook voorbeelden zien van concrete objecten bedoeld om te herdenken en te herinneren. Ine van Gaalen (Terrazul) toonde een gevarieerde collectie schalen en vazen van keramiek.  Een eigen tekst of bijzonder detail maken ze tot persoonlijke objecten ter herinnering aan een dierbare.